Inmiddels gebruikt 77% van de werkende Nederlanders kunstmatige intelligentie (AI). Halverwege 2025 was dat 40%. Dat blijkt uit ons onderzoek onder 1.575 werkende Nederlanders (mei 2026). Het gebruik verdubbelde in één jaar, zo snel dat een deel van je mensen onzekerheid voelt die steeds vaker een naam krijgt: AI-angst.
Als HR-professional ben je de aangewezen persoon om die onzekerheid te erkennen en in beweging te zetten. Dit artikel laat zien hoe.
In het kort
- 22% van de werkende Nederlanders heeft negatieve gevoelens over de opkomst van AI. Hiertegenover staat dat 37% er positieve gevoelens over heeft. AI-angst is reëel en meetbaar, maar het is niet het overheersende gevoel op de werkvloer.
- 41% voelt zich nauwelijks of helemaal niet gesteund door de werkgever tijdens de AI-transitie. Dat is precies waar HR het verschil kan maken.
- Meer AI-gebruik en meer werkgeverssteun hangen samen met minder negatieve gevoelens en meer vertrouwen. De vier acties in dit artikel zijn op dat bewijs gebaseerd.
Wat is AI-angst en hoe groot is het?
AI-angst is het gevoel van onrust en onzekerheid dat medewerkers ervaren wanneer AI steeds meer van hun werk overneemt. Die reactie is logisch, want AI is er nu en gaat niet meer weg. Daarom is het belangrijk om te snappen wat er speelt en ermee aan de slag te gaan, in plaats van het weg te praten.
Hoe groot is de angst? OpenUp onderzocht dit onder 1.575 werkende Nederlanders (mei 2026). Het beeld is genuanceerd:
- 22% staat negatief tegenover de opkomst van AI, 37% positief. AI-angst komt voor, maar overheerst niet.
- 11% maakt zich zorgen over hun baan. Bij jonge kenniswerkers is dit 18%.
- 27% verwacht dat er binnen de eigen organisatie banen verdwijnen.
- 11% slaapt er soms slecht van. Bij 18- tot 34-jarigen is dit 15%.
Bekijk het volledige rapport
AI-gebruik per sector, de generatiekloof, en wat werkgevers kunnen doen.
Waar komt die onzekerheid vandaan?
Tempo speelt een grote rol. Dat AI-gebruik in korte tijd naar 77% is gestegen, is ongekend snel voor een technologische verandering die zo direct in het dagelijks werk ingrijpt.
“Veel werknemers hebben het gevoel in de mist te varen. De hamvraag is: wat blijft mensenwerk en wat kan de computer gaan doen?“
— Gijs Coppens, GZ-psycholoog en oprichter van OpenUp
De verwarring rond AI heeft een psychologische oorzaak. Mensen zijn op verschillende manieren bang voor AI.
Uit onderzoek blijkt dat niet leeftijd of geslacht de grootste rol speelt, maar vooral het idee dat de risico’s van AI worden genegeerd en het wantrouwen tegenover technologie. Wie beter begrijpt wat AI wel en niet kan, is aantoonbaar minder bang.
Werkgevers spelen hierin een belangrijke rol. 41% van de werkende Nederlanders voelt zich nauwelijks of niet gesteund door hun werkgever bij de overstap naar AI. Bij mensen die geen kenniswerk doen, is dat bijna de helft. Slechts een derde vindt dat zijn of haar bedrijf zich voorbereidt op AI, terwijl 37% het daar niet mee eens is.
Hier ligt een kans voor HR.
Wat kun je als HR doen tegen AI-angst?
AI-angst is geen vast onderdeel van iemands karakter, maar iets waar je als HR invloed op hebt. Als medewerkers vaker AI gebruiken en meer steun krijgen van hun werkgever, staan ze er minder negatief tegenover en hebben ze meer vertrouwen dat ze mee kunnen komen met de technologische ontwikkelingen. Met deze twee inzichten kun je aan de slag met de volgende vier acties.
1. Creëer psychologische veiligheid
Psychologische veiligheid begint met ruimte om te twijfelen, vragen te stellen en fouten te maken, zonder dat daar gevolgen aan vastzitten. Wees open over hoe je AI inzet, welke functies veranderen en hoe je keuzes maakt. Heldere AI-richtlijnen en duidelijkheid over baanzekerheid nemen veel onzekerheid weg. Als leidinggevenden zelf hun twijfels en leerproces delen, nodigen ze anderen uit om dat ook te doen.
2. Bied ruimte voor mentale ondersteuning
Verandering vraagt veel van mensen. Veel collega’s zijn nu moe van alle nieuwe tools, processen en verwachtingen. Zorg dat er altijd een plek is waar iemand terecht kan als het te veel wordt. Met mentale coaching van OpenUp kunnen medewerkers snel en vertrouwelijk praten met een gecertificeerde psycholoog, vaak al binnen 48 uur.
3. Laat iedereen experimenteren
Dit is de krachtigste hefboom. Hoe meer mensen AI gebruiken, hoe minder angst en hoe meer vertrouwen er ontstaan. AI leren begint bij doen. Door te oefenen neemt de onzekerheid vanzelf af. Zorg dat iedereen in de organisatie kan meedoen, ook wie denkt: dit is niets voor mij.
Begin klein, bijvoorbeeld met een gedeelde tool of gewoon met de ruimte om te oefenen zonder druk. Maak ruimte om te delen wat werkt. Heeft iemand een slimme manier gevonden om AI in te zetten of een handig planningsproces opgezet? Geef dat een podium.
Psycholoog bij OpenUp, Jochem Bukman, licht toet:
“Wees als leidinggevende scherp op tekenen van angst en spanning rondom verandering. Zie je ander gedrag dan normaal? Benoem het gedrag en vraag door. AI is, net als de meeste organisatie veranderingen, iets wat voor veel mensen spanning kan oproepen, en dat is volkomen normaal. Maak het niet groter dan het is, en onderzoek samen wat de kern van de zorg is. Soms leidt dit tot een oplossing, vaak hoeft de zorg alleen maar aangehoord te worden.”
Meer over de psychologie van AI-angst vind je in de masterclass van Jochem Bukman over de impact van AI op werk en welzijn.
4. Investeer in toekomstvaardigheden
Veel AI-angst komt voort uit de vraag: wat is straks nog mijn waarde? Geef die vraag proactief aandacht. Toekomstvaardigheden als strategisch denken, creativiteit en menselijk contact blijven belangrijk, juist omdat AI die niet overneemt. Zet de ontwikkeling van deze vaardigheden centraal in je organisatie. Zo investeer je in duurzame inzetbaarheid en geef je mensen perspectief.
Zo pakken andere organisaties het aan
Hoe ziet dat er in de praktijk uit? Twee OpenUp-klanten over hun aanpak.
Jorrit Steinz, CEO en oprichter van ChannelEngine:
“Bij ChannelEngine zien we de ontwikkeling van AI als een cruciale dienst, voor ons bedrijf en voor onze mensen. We willen dat iedereen in ons team er niet alleen in meekomt, maar er ook echt in floreert. Voor ons is het invoeren van AI in de eerste plaats een verandering voor mensen. Omdat iedereen anders leert, door te doen, te lezen of het bij anderen te zien, behandelen we AI als elk ander leertraject: met verplichte e-learning, Lunch & Learn-sessies onder collega’s en zelf experimenteren tijdens onze wereldwijde bedrijfsmeetup. De techniek is het makkelijke deel. Je mensen meenemen, daar gebeurt het echte werk.“
— Jorrit Steinz, CEO en oprichter ChannelEngine, OpenUp-klant
Danine Gerritsen, Adviseur Vitaliteit bij De Jong & Laan:
“Bij De Jong & Laan moedigen we het gebruik van AI aan. We trainen en ondersteunen onze medewerkers zodat ze AI verantwoord kunnen gebruiken in hun werk en in hun persoonlijke ontwikkeling. We geven ze ruimte om te experimenteren en we zijn nu ook gestart met de AI-welzijnscoach van OpenUp (op dit moment in beta). We laten zien dat het kan helpen om hier gebruik van te maken, zonder de privacy uit het oog te verliezen. Daardoor wordt het breed omarmd in de organisatie.“
— Danine Gerritsen, Adviseur Vitaliteit, De Jong & Laan, OpenUp-klant
Hoe OpenUp je hierbij helpt
Je hoeft het niet alleen te doen. Bij OpenUp geloven we dat AI verbetert, niet vervangt. Menselijke verbinding is de kern van wat we doen.
“Cliënten gebruiken AI om gedachten te ordenen, lastige gesprekken voor te bereiden, of om eigen patronen voor zich te zien. Voor die toepassingen werkt het en ik moedig het zeker aan.“
— Gijs Coppens, GZ-psycholoog en oprichter van OpenUp
AI kan je helpen om je gedachten te ordenen of een gesprek voor te bereiden. Heb je veel last van angst en zoek je vaak geruststelling? Soms kan AI dan juist meer onrust geven. In die gevallen is het goed om met een professional te praten. Onze psychologen weten wanneer dat nodig is en staan voor je klaar.
Dit is hoe we je kunnen helpen:
- Mentale ondersteuning: directe en onbeperkte toegang tot begeleiding, binnen 48 uur.
- Psychologische veiligheid: we bieden trainingen en coaching speciaal voor leidinggevenden.
- Herstel en leefstijl: krijg leefstijlcoaching, bijvoorbeeld als je moeite hebt met slapen.
- Meten wat er speelt: met de Vitaliteitscheck krijg je anoniem inzicht in werkdruk, stress en onzekerheid.
- Ruimte om te leren: volg webinars en masterclasses en gebruik onze content en rapporten om zelf aan de slag te gaan.
- Altijd bereikbaar: onze hulplijn is 24/7 bereikbaar met professionals als je acute stress ervaart.
- Welzijnscoach (beta): een AI-partner voor zelfreflectie die je helpt de juiste steun te vinden. Het is geen therapie, maar wel een fijne eerste stap.
Bekijk het volledige rapport
Veelgestelde vragen over AI-angst op de werkvloer
Werkt dit ook bij niet-kenniswerkers?
Ja. Bij niet-kenniswerkers is de steunkloof het grootst: bijna 50% voelt zich niet gesteund door de werkgever, tegenover gemiddeld 41%. 63% van jonge kenniswerkers gebruikt AI regelmatig; bij oudere niet-kenniswerkers is dat 14%. De vier acties gelden voor iedereen. Voor niet-kenniswerkers werkt een eenvoudige start: een open gesprek, samen iets uitproberen of een simpele tool.
Hoe meet je AI-angst in je organisatie?
Begin met luisteren tijdens gesprekken en anonieme check-ins. De Vitaliteitscheck van OpenUp is een digitale scan die medewerkers in tien minuten invullen. HR krijgt zo anonieme inzichten in werkdruk, stress en onzekerheid. Zo kun je problemen vroegtijdig signaleren.
Verschilt AI-angst per leeftijd of geslacht?
Minder dan je denkt. Onderzoek laat zien dat AI-angst vooral te maken heeft met het gevoel dat de samenleving risico’s negeert en met wantrouwen in technologie. Meer kennis en meer steun helpen altijd.
Waar begin je als je nog niets hebt gedaan?
Begin met de vraag: weten mijn mensen wat AI wel en niet betekent voor hun werk? Is het antwoord nee, dan is dat stap één. Organiseer een open gesprek in het MT over het gebruik van AI en communiceer dat duidelijk naar de organisatie. Maak daarna ruimte om te experimenteren. Pas daarna komen de vaardigheden. Deze volgorde werkt.
