Zorgen voor jezelf als mantelzorger

Is ‘mantelzorg’ niet een heel mooie term? Mantels zijn namelijk voor superhelden. En mantelzorgers mogen best superhelden genoemd worden. Misschien zou je het niet denken, maar Nederland telt vier tot vijf miljoen van zulke helden. Mantelzorg kent vele vormen: je begeleidt of verzorgt een naaste, houdt toezicht, biedt gezelschap of emotionele steun. Je gaat mee naar de arts, verzorgt het huishouden en de administratie, of coördineert de formele zorg. Veel mantelzorgers zien hun taken niet als mantelzorg, omdat het zo vanzelfsprekend voelt en omdat het uit liefde gebeurt. Bijvoorbeeld wanneer ze voor hun gehandicapt kind zorgen.

Of je nu één of 24 uur per dag mantelzorger bent, de impact op je leven is vaak groot. Tien procent van de mantelzorgers is zwaar overbelast. In dit artikel geven we alvast wat eerste tips voor jou (of iemand in je omgeving) als mantelzorger.

Relaties als mantelzorger

Mantelzorg heeft onherroepelijk invloed op je relaties. In de eerste plaats natuurlijk op jouw relatie met de persoon die je zorg biedt. Maar daarnaast ook op de relatie met jouw werkgever en collega’s, zorgprofessionals en met jezelf. Hoe je deze relaties gezond houdt, lees je hieronder.

Zorgen voor jezelf en de persoon die je verzorgt

Mantelzorg is de zorg voor een naaste. Je kende deze persoon dus al voordat hij of zij jouw hulp kreeg. Misschien ben je vader en dochter, schoonmoeder en schoonzoon, partners, vrienden of buren. Iedereen kan mantelzorger worden. De kans is echter aanwezig – wanneer je in jouw werkende leven zorgverlener bent – dat jouw omgeving van je verwacht dat je de zorgtaken op je neemt wanneer een naaste zorgbehoevend wordt: volgens zorgverzekeraar IZZ is dertig procent van de zorgmedewerkers ook mantelzorger.

Wanneer je mantelzorger wordt, verandert jouw relatie met degene die jouw zorg ontvangt. Dit kan voor beiden lastig zijn. Ook kan het voor jou lastig zijn om te zien dat jouw dierbare achteruit gaat.

Een aantal tips om met deze uitdagingen om te gaan:

• Gun elkaar de tijd om aan de nieuwe relatievorm te wennen en ga het onderwerp niet uit de weg. Vraag aan de ander wat hij of zij fijn of juist moeilijk vindt aan de situatie en wees open over je eigen gevoelens.
• Probeer niet te vechten tegen de achteruitgang, maar beweeg erin mee: merk je bijvoorbeeld dat wandelen niet meer kan, ga er dan op uit met de rolstoel.
• Koester momenten. Zowel voor jezelf als voor de persoon die zorg ontvangt is het waardevol extra stil te staan bij de mooie momenten. Een boekje waarin je deze momenten opschrijft, kan helpen.
• Geniet van gezamenlijke activiteiten. Focus daarin ook op wat je zelf leuk vindt om te doen, niet alleen op wat de ander leuk vindt.
• Vraag hulp in je netwerk. Familieleden, vrienden en kennissen kunnen allemaal helpen om de zorgtaak te verlichten. Maak een overzicht van je netwerk en bedenk hoe ze zouden kunnen helpen.

Wat kan je doen voor een goede relatie met de zorgprofessional?

Vaak wordt mantelzorg aangevuld met professionele zorg. Als mantelzorger ben je misschien de tolk tussen deze professional en de persoon die zorg ontvangt. Ook deze relatie kan uitdagend zijn. Bijvoorbeeld wanneer jij of de persoon die zorg ontvangt een ander beeld heeft bij de manier waarop de zorg verleend zou moeten worden dan de zorgprofessional. Of wanneer zorgprofessionals elkaar regelmatig afwisselen.

• Praat regelmatig met de zorgprofessional en probeer elkaar te begrijpen. Je kan deze gesprekken samen voorbereiden met de persoon voor wie je zorgt.
• Heb je een belangrijk gesprek met een zorgprofessional, denk er dan over na om iemand die je vertrouwt mee te nemen. Twee personen horen meer dan één, vooral als de emoties hoog oplopen.
• Schakel professionele mantelzorghulp in. Zij kunnen je helpen op een goede manier in gesprek te treden met zorgprofessionals.
• Ben je zelf naast mantelzorger ook zorgprofessional? Dan kan de dubbele rol die je momenteel hebt extra lastig zijn. Verhoud jij je tot de andere zorgprofessional(s) als naaste van de zorgbehoevende of eveneens als zorgprofessional? Het juiste antwoord op deze vraag bestaat niet. Je bewust zijn van jouw dubbele rol, kan al helpen.

Je persoonlijke leven balanceren met mantelzorg

• Maak tijd vrij voor jezelf. Ook als dat af en toe ten koste gaat van de tijd die je aan zorg kunt besteden. Zowel jezelf, als de persoon die je verzorgt en jouw omgeving hebben er niets aan als jij overbelast raakt.
• Voldoende nachtrust, beweging en gezonde voeding helpen je om mentaal gezond en weerbaar te blijven. Dit geldt voor iedere mantelzorger. Maar als je naast mantelzorger ook zorgmedewerker bent, doe je er goed aan hier extra aandacht aan te besteden: volgens IZZ hebben zorgmedewerkers die mantelzorg bieden vaker last van gezondheidsproblemen.
• Vergeet je overige sociale contacten niet. Jouw hoofd zal er soms niet naar staan, maar omgaan met vrienden en familie kan je helpen om jouw zorgen of stress even te laten varen.
• Laat je emoties toe. Mantelzorg is niet niks. Het kan emotioneel belastend zijn. Stop je emoties niet weg. Niet voor jezelf, niet voor vrienden en familie en ook niet voor degene voor wie je zorgt.
• Vraag hulp uit je omgeving. Je staat er niet alleen voor. Schakel iemand uit jouw persoonlijke kring in als het even teveel wordt. Mensen helpen graag!
• Vraag professionele hulp. Organisaties als Humanitas, MantelzorgNL en Platform Mantelzorgpower kunnen zowel praktische als emotionele steun bieden. Daarnaast kan je als mantelzorger een beroep doen op respijtzorg. Zij regelen vervangende zorg, zodat jij even ontlast wordt en vrij kunt nemen.

Werk balanceren met mantelzorg

Veel mantelzorgers combineren hun zorgtaken met fulltime of parttime werk. Dat is iets om trots op te zijn! Maar het kan ook zwaar zijn. Sommige mantelverzorgers verzwijgen hun situatie op het werk, omdat ze niet willen dat collega’s extra taken op zich nemen of omdat ze bang zijn dat het hun carrière zal schaden. Toch is openheid geven over je situatie vaak het beste wat je kan doen.

Een aantal tips:

• Maak je situatie bespreekbaar. Mantelzorgpower geeft tips en oefeningen over hoe je dit het best kan doen. Als jouw leidinggevende en collega’s weten van je zorgtaken, kan je waarschijnlijk rekenen op begrip en flexibiliteit.
• Onthoud dat het feit dat je mantelzorgt, je een betere werknemer of collega maken: je bent blijkbaar loyaal, zorgzaam, flexibel en verantwoordelijk.
• Wees proactief. Is er iets wat je nodig hebt van jouw werkgever om werk en zorgtaken beter te kunnen combineren, geef dit dan tijdig aan. Wil je minder gaan werken, meer thuiswerken, of je uren flexibeler kunnen inzetten? Laat dit dan weten.
• Mocht je desondanks op weerstand stuiten, neem dan een onafhankelijk persoon mee die als mediator kan optreden naar een volgend gesprek.
• Evalueer. Blijf in gesprek met je leidinggevende en collega’s. Laat hen weten hoe je vindt dat het gaat en vraag ook hoe zij erin staan. Zo kun je elkaar op de juiste manier blijven helpen.
• Check jouw rechten. Ook hiervoor kun je terecht bij Mantelzorgpower.

De volgende stappen

Mantelzorg is een reis die zowel voldoening als uitdagingen met zich meebrengt. Door open te communiceren, goed voor jezelf te zorgen en steun te zoeken wanneer dat nodig is, kun je deze rol beter vervullen. Vergeet niet: jouw inzet maakt écht een verschil in het leven van jouw dierbare die je verzorgt. Het is niet altijd makkelijk, maar met de juiste aanpak en ondersteuning kun je balans en voldoening vinden in je mantelzorgrol. Heb je extra begeleiding nodig? Boek dan een 1-op-1 sessie met een psycholoog van OpenUp.