Je kent het vast wel. Je kijkt naar iets wat je (nog) niet beheerst: een nieuwe vaardigheid, een ingewikkelde taak, een uitdaging die groter voelt dan jijzelf. Misschien ben je iets nieuws aan het leren op je werk. Misschien probeer je eindelijk die hobby die je altijd hebt uitgesteld. Of misschien krijg je feedback die net iets te dichtbij komt.
En vrijwel automatisch denk je dan:
“Hier ben ik niet goed in.”
“Dit ga ik nooit leren.”
“Dit past gewoon niet bij mij.”
De meesten van ons herkennen dit. Het is heel menselijk om jezelf in een nieuwe situatie meteen te vergelijken met een soort ideaalbeeld waar niemand eigenlijk om heeft gevraagd. Maar juist dat moment, waarin je je onzeker, onhandig of kwetsbaar voelt, is vaak het begin van groei. In dit artikel onderzoekt OpenUp psycholoog Madelief Falkmann wat een growth mindset precies is. Ze legt uit hoe die zich ontwikkelt, waar het begrip vaak verkeerd wordt begrepen en hoe je er op een kleine, realistische manier mee kunt oefenen in het dagelijks leven.
Wat is een growth mindset?
Een growth mindset is de overtuiging dat je je kunt blijven ontwikkelen door inspanning, ondersteuning en oefening. In haar boek Mindset introduceerde Carol Dweck, hoogleraar psychologie aan Stanford University, de begrippen growth mindset en vaste mindset. Volgens haar heeft de manier waarop je naar je eigen talenten en vaardigheden kijkt grote invloed op hoe die zich ontwikkelen.
”Mensen met een growth mindset zijn gemotiveerd om te blijven leren, krijgen energie van uitdagende taken en haken minder snel af als iets moeilijk wordt. Verandering zien ze niet als iets bedreigends, maar als een kans om te leren,” legt Madelief uit.
Bij een vaste mindset zie je vaak het tegenovergestelde. Mensen richten zich vooral op wat ze al kunnen, blijven liever binnen hun comfortzone en lopen daardoor vaker vast in hun ontwikkeling.
“Veel mensen ontwikkelen een vaste mindset omdat we opgroeien met het idee dat we hetzelfde zouden moeten blijven,” legt Madelief uit.
Een growth mindset hebben is bijna nooit een kwestie van alles of niets. De meesten van ons bewegen ergens daartussenin en dat kan per situatie verschillen. Zo kun je op je werk best een growth mindset hebben, maar je in relaties, creativiteit of bij het proberen van iets totaal nieuws juist meer vast voelen zitten.
Zoals Carol Dweck zegt: “Ben je niet slim genoeg om het probleem op te lossen, of heb je het gewoon nog niet opgelost?” Het verschil zit in het geloof dat je kunt blijven groeien.
Praktische tips om je growth mindset te ontwikkelen
We horen tegenwoordig veel over groei: jezelf optimaliseren, een level omhoog, harder pushen, meer doen. Dat kan voelen als weer iets waarin je moet presteren of jezelf moet bewijzen. Maar een growth mindset ontwikkelen betekent niet dat je je hele leven om moet gooien of een ander mens moet worden. Het gaat ook niet over constant hard werken of altijd maar positief zijn. Groei ontstaat juist in kleine, alledaagse momenten. In situaties waarin je jezelf genoeg ruimte geeft om het opnieuw te proberen.
1. Let op het verhaal dat je jezelf vertelt
De meeste vaste-mindsetmomenten beginnen met een intern verhaal. Een soort achtergrondgeluid van gedachten als: ‘Ik kan dit niet’, ‘Hier ben ik gewoon slecht in’ of ‘Iedereen is me al voor’. Vaak hebben die overtuigingen te maken met eerdere ervaringen, zoals school, feedback die je ooit kreeg, of momenten die hebben gevormd wat je over jezelf bent gaan geloven.
💡 Probeer dit:
Hoor je dat bekende script weer opkomen? Sta er dan even bij stil en benoem de gedachte voor wat ze is: een verhaal, geen feit. Je kunt bijvoorbeeld tegen jezelf zeggen: “Dit is het verhaal waar mijn brein naartoe gaat als ik me onzeker voel.” Deze kleine verschuiving haalt je uit de automatische piloot en geeft je ruimte om je gedachten op een andere manier te bekijken.
2. Pak dingen stap voor stap aan
De meeste uitdagingen voelen overweldigend omdat we ernaar kijken als één gigantische taak. Onze hersenen hebben moeite om zo’n grote uitdaging te verwerken, dus gaan ze naar vermijding om je te beschermen.
Wanneer je iets kleiner maakt, stopt je brein met piekeren over de hele berg en richt het zich op de eerstvolgende stap. Dat maakt het makkelijker om te beginnen, makkelijker om vol te houden en makkelijker om de vooruitgang te zien die je boekt, wat vanzelf je vertrouwen vergroot.
💡 Probeer dit:
Voelt een taak overweldigend? Sta dan even stil en vraag jezelf af wat op dit moment de kleinste, meest haalbare stap is. Iets waar je zonder spanning aan kunt beginnen. Heb je die gevonden, begin dan daar.
3. Zie ongemak als een normaal onderdeel van groei
Groeien en iets nieuws leren voelt zelden soepel. Het is vaak onhandig, traag en onzeker. Voor veel mensen, zeker als je bent opgegroeid met het idee dat fouten maken of kritiek krijgen iets is om te vermijden, voelt ongemak al snel als falen.
“Zelf vind ik het behoorlijk spannend om presentaties in het Engels te geven,” vertelt Madelief. “Op zulke momenten merk ik altijd twee impulsen. De ene is om het ongemak volledig te vermijden, bijvoorbeeld door een collega te vragen het over te nemen. Dat voelt veilig, maar houdt me ook op dezelfde plek. De andere is om het toch te doen, ook al zegt mijn brein dat ik niet goed genoeg ben. Elke keer dat ik oefen, me voorbereid en erdoorheen ga, word ik eraan herinnerd dat ongemak bij leren hoort. Het is niet prettig, maar het helpt me wel groeien.”
Gaat alles dan altijd perfect? Natuurlijk niet. Maar dat hoeft ook niet. Als we streven naar perfectie, maken we het proces vaak veel stressvoller dan nodig is. Wat telt, is dat je lang genoeg bij het proces blijft om er iets van te leren. En vaak merk je achteraf: “Ik heb vandaag iets nieuws gedaan.” En de volgende keer draag je net iets meer vertrouwen mee het moment in.
4. Laat anderen je groei ondersteunen
Groei gebeurt bijna nooit in isolatie. Soms heb je iemand anders nodig om te zien waar je toe in staat bent, vooral wanneer je eigen twijfel het hardst klinkt. Een ondersteunende collega, vriend of therapeut kan helpen met perspectief, aanmoediging of simpelweg de geruststelling dat je het niet allemaal alleen hoeft te doen.
💡 Probeer dit:
Loop je tegen iets aan dat groter voelt dan jijzelf, deel het dan met iemand die je vertrouwt voordat je brein je ervan afpraat. Soms is een gegronde, rustige stem precies het veiligheidssignaal dat je nodig hebt om de volgende stap te zetten.
6. Verschuif van “Ik kan het niet” naar “Ik kan het nog niet”
Als je vastzit in een vaste mindset, kunnen uitdagingen al snel voelen alsof ze allesbepalend zijn. Alsof iets nu niet kunnen betekent dat je het nooit zult leren. Door het woord ‘nog’ toe te voegen, doorbreek je dat patroon.
Het maakt de taak niet ineens makkelijk en doet ook geen loze beloftes. Wat het wel doet, is je brein eraan herinneren dat vaardigheden zich ontwikkelen in de tijd. Dat je vandaag nog niet weet hoe iets moet, zegt niets over wat mogelijk is met oefening, ondersteuning en geduld.
💡 Probeer dit:
Hoor je jezelf denken: ‘Ik kan dit niet’? Voeg er dan ‘nog’ aan toe en voel wat dat met je doet. Helpt het je om iets vrijer te ademen of sta je meer open om het te proberen? Blijf het dan bewust gebruiken.
Een laatste gedachte over groei
Een growth mindset kan helpend zijn, maar kent ook zijn grenzen. Volgens Madelief kan het idee van groei soms te ver gaan, waardoor je ongemerkt in een voortdurende zelfverbeterstand terechtkomt. Steeds op zoek naar meer, beter en verder.
Maar groei hoeft geen race te zijn. Het heeft pauzes, rust en reflectie net zo hard nodig als inzet en nieuwsgierigheid. Sta jezelf toe om nieuwe dingen te proberen, maar gun jezelf ook de tijd om te landen. Sta even stil bij wat een uitdaging je heeft geleerd, voordat je alweer doorgaat naar de volgende.
