Duurzame inzetbaarheid in het onderwijs: de complete gids

Duurzame inzetbaarheid in het onderwijs is hard nodig. Het ziekteverzuim blijft hoog en het aantal openstaande vacatures neemt alleen maar toe.

Het gaat erom dat je medewerkers gezond, gemotiveerd en productief blijven tot hun pensioen. 

Vanaf de CAO PO 2024-2025 krijgt iedereen in het primair onderwijs 40 uur per jaar voor professionalisering en duurzame inzetbaarheid (PDI-budget). Ben je 57 jaar of ouder? Dan krijg je 130 uur extra. Met deze uren kun je de werkdruk verlagen en het welzijn van je team verbeteren.

In dit artikel lees je wat duurzame inzetbaarheid is, hoe de PDI-regeling werkt, waarom dit belangrijk is voor jouw school en hoe je er direct mee aan de slag kunt.

Wat is duurzame inzetbaarheid? De 3 pijlers uitgelegd

Duurzame inzetbaarheid betekent dat je gezond, vaardig en gemotiveerd blijft werken tot je pensioen. Het SER-model voor duurzame inzetbaarheid (2009) onderscheidt drie factoren: vitaliteit, werkvermogen en employability.

Pijler 1: Vitaliteit (je werk vitaal doen)

Vitaliteit gaat over hoe fit je bent, zowel lichamelijk als mentaal. Als je goed slaapt, genoeg beweegt en tijd neemt om op te laden, kun je de uitdagingen van het onderwijs beter aan.

Dit is in het onderwijs bijzonder relevant: meer dan 25% van de leraren heeft burn-outklachten. Dit percentage ligt significant hoger dan in andere sectoren, blijkt uit onderzoek van de AOb.

Investeren in vitaliteit betekent:

• Verminderen van fysieke en mentale belasting.
• Aandacht voor leefstijl (beweging, voeding, slaap).
• Ruimte creëren voor herstel.

Psycholoog Kim vult aan: “Het gaat om het totaalplaatje. Denk aan een docent die al weken sociale privéafspraken afzegt om het op school te kunnen bolwerken. Ze eet gezond, gaat vroeg slapen en beweegt onderweg van en naar school. Dat is een tijdje vol te houden, alleen op den duur kan de ruimte voor herstel in het geding komen door het gebrek aan tijd voor energiegevende activiteiten zoals het afspreken met vrienden of het tijd besteden aan hobby’s.”

Pijler 2: Werkvermogen (je werk aankunnen)

Werkvermogen gaat over jouw capaciteit om het werk fysiek, psychisch en sociaal vol te houden. Het draait om of je je taken aankan zonder overbelast te raken.

In het onderwijs vertrekt ongeveer 9% van de startende leraren in het primair onderwijs binnen het eerste jaar, volgens OCW. Dit komt niet door gebrek aan kennis, maar doordat het werk te zwaar is.

Werkvermogen vergroten betekent:

• Leren omgaan met emotionele belasting (moeilijke gesprekken, gedragsproblemen).
• Ontwikkelen van stressbestendigheid en veerkracht.
• Versterken van sociale vaardigheden (grenzen stellen, conflicthantering).
• Opbouwen van mentale kracht om door te gaan tijdens drukke periodes.

Goede begeleiding en coaching helpen vooral beginnende leraren om sterker te worden in hun werk.

Kim voegt toe: “Voor startende leraren is alles nieuw. De dynamiek en verschillen in leervermogen van de klas, maar ook het eigen maken en onderwijzen van de lesstof. Dat kan heel overweldigend zijn.”

Pijler 3: Employability (je werk behouden)

Employability draait om een leven lang ontwikkelen en wendbaar blijven. Het gaat om scholing, flexibiliteit en het vermogen om je aan te passen aan veranderend werk.

Voor leraren betekent dit:

• Toegang tot professionele ontwikkeling (zoals de Lerarenbeurs).
• Bijscholing in nieuwe didactische methoden of technologie.
• Ruimte om te groeien in verschillende rollen.

De drie pijlers hangen samen: als je fit bent, kun je meer aan. En als je nieuwe dingen leert, wordt je werk leuker en beter vol te houden.

Kim: “Betrokken werknemers zijn veerkrachtiger. Door het actief stimuleren van nieuwe kansen en ontwikkeling dragen scholen bij aan deze betrokkenheid.”

De PDI-regeling in het onderwijs: hoeveel uren krijg je?

De Professionalisering en Duurzame Inzetbaarheid (PDI-)regeling geeft onderwijsmedewerkers tijd en budget om aan hun duurzame inzetbaarheid te werken. Sinds de CAO PO 2024-2025 hebben alle medewerkers recht op deze uren. Maar hoeveel uren zijn dat eigenlijk?

Basisbudget: 123 uur per jaar voor alle medewerkers

Werk je in het primair onderwijs? Dan krijg je 123 uur per jaar (naar rato) voor professionalisering en duurzame inzetbaarheid. Je ontvangt ook €525 per jaar. Dit gaat in vanaf 1 oktober 2024.

Wat is er veranderd? Eerst waren er twee losse budgetten: 40 uur voor duurzame inzetbaarheid en 83 uur voor professionalisering. Nu zijn deze samengevoegd tot een flexibel PDI-budget van 123 uur. Je mag zelf kiezen hoe je deze uren verdeelt tussen professionalisering en duurzame inzetbaarheid.

Deze uren kun je gebruiken voor:

• Coaching of mentale begeleiding.
• Opleiding of cursus (niet alleen vakgericht).
• Stages of werkbezoeken.
• Studieverlof.
• Werkdrukverlichting door niet-tijdgebonden werkzaamheden.

Belangrijk om te weten: deze uren zijn echt bedoeld voor jouw eigen ontwikkeling en welzijn, niet voor je gewone werk.

Extra budget voor 57-plussers: 130 uur per jaar

Ben je 57 jaar of ouder? Dan krijg je 130 extra PDI-uren (naar rato), bovenop de 123 basisuren. In totaal heb je dan 253 uur per jaar.

Deze regeling is er omdat je in de laatste fase van je loopbaan vaak extra ondersteuning nodig hebt om vitaal en met plezier te blijven werken. Het bijzondere aan deze 130 uur is dat je ze ook mag gebruiken voor verlof, met een eigen bijdrage van 40% of 50%, afhankelijk van je schaal. De standaard 123 uur mag je alleen voor verlof inzetten als je ook de volledige 130 uur daarvoor gebruikt.

Startende leerkrachten: extra 40 uur inductiebudget

Ben je leerkracht en heb je minder dan drie jaar ervaring? Dan krijg je 40 extra inductie-uren, bovenop de 123 PDI-uren. In totaal heb je dan 163 uur per jaar.

Dit extra budget is speciaal voor begeleiding en inductie, zoals coaching door een mentor, klassenobservatie, deelname aan een startgroep of werkdrukverlichting in je eerste jaren. Je hebt als startende leraar ook recht op begeleiding door een coach.

Ongeveer 9% van startende leraren in het primair onderwijs vertrekt binnen het eerste jaar, volgens onderzoek van OCW. Met een goed inductieprogramma kun je die kans verkleinen.

Hoe vraag je de uren aan? Het gesprek met je werkgever

Het is belangrijk dat je samen met je werkgever bespreekt hoe je deze uren inzet. Zonder zo’n gesprek blijven de PDI-uren vaak liggen.

Een eenvoudig stappenplan:

1. Bespreek jouw ontwikkelwensen tijdens het functioneringsgesprek of in een apart PDI-gesprek.
2. Maak concrete afspraken over besteding (coaching, opleiding, verlof).
3. Plan de uren in en kijk na afloop wat het je heeft opgeleverd.

Waarom is duurzame inzetbaarheid belangrijk voor jouw onderwijsorganisatie?

Investeren in duurzame inzetbaarheid heeft direct effect op de resultaten van je organisatie. De cijfers laten dit zien.

1) Lager ziekteverzuim betekent lagere kosten

Het ziekteverzuim in het onderwijs is 6%, hoger dan het landelijk gemiddelde van 5,2%. Dit geldt voor alle onderwijsniveaus. In het primair onderwijs is het verzuim zelfs 7,2%. Daardoor zijn dagelijks gemiddeld 10.000 FTE niet beschikbaar. Jaarlijks kost dit €811 miljoen, volgens VfPf.

Uit onderzoek van Arbo Unie blijkt dat 40% van het ziekteverzuim in het onderwijs wordt veroorzaakt door mentale klachten. Door mentale ondersteuning te bieden, kunnen deze kosten omlaag.

Kim: “Vaak komen medewerkers vanuit het onderwijs met klachten die zich lang hebben opgestapeld, waarbij een vakantie niet voldoende is gebleken. Dan is het vaak aan de late kant en duurt het herstel helaas langer. Preventie is altijd beter dan genezing.”

2) Betere retentie van talent

Als medewerkers vertrekken, kost dat geld: werving, inwerken en verlies van ervaring. Door te investeren in duurzame inzetbaarheid, houd je mensen langer vast. Leraren die zich gesteund voelen, blijven in elke fase van hun loopbaan. Met een tekort van ongeveer 11.500 leraren (volgens de Trendrapportage 2024 van de OCW) is het slimmer om je team te behouden dan steeds opnieuw te zoeken.

3) Hogere betrokkenheid en betere schoolcultuur

Medewerkers die zich gesteund voelen in hun ontwikkeling, presteren beter en zijn creatiever. Scholen die aandacht besteden aan welzijn, zien meer tevredenheid en een prettige sfeer.

4) Reputatie als aantrekkelijke werkgever

Met goed beleid voor duurzame inzetbaarheid trek je in een krappe arbeidsmarkt makkelijker nieuwe leraren aan. Jonge professionals kiezen sneller voor een werkgever die oog heeft voor welzijn.

De rol van werkgever en werknemer: wie doet wat?

Duurzame inzetbaarheid werkt alleen als zowel werkgever als werknemer hun verantwoordelijkheid nemen. Toch komt het gesprek hierover vaak niet op gang, of pas als het eigenlijk al te laat is.

Werknemers merken vaak dat ze het lastig vinden om PDI-uren te bespreken. Ze zijn bang om zwak over te komen, weten niet zeker of het mag, hebben weinig tijd door werkdruk, of denken dat de werkgever er toch niets mee doet.

Werkgevers vinden het soms lastig om te zien wat het team nodig heeft. Ze weten niet altijd hoe ze het gesprek over welzijn moeten voeren, of missen een duidelijke aanpak.

Hoe je het wél laat werken:

• Werknemers: Geef tijdens het functioneringsgesprek zelf aan wat je nodig hebt voor je ontwikkeling. Zie PDI-uren als een investering in jezelf.
• Werkgevers: Plan het gesprek minstens twee keer per jaar en zorg dat medewerkers zich veilig voelen om hun wensen te delen. Maak duidelijk dat het belangrijk is dat iedereen gezond blijft en niet over zijn grenzen gaat.
• Samen: Gebruik tools zoals een Vitaliteitscheck voor vroege signalen zonder taboe.

Het gesprek aangaan is essentieel voor duurzame inzetbaarheid.

Kim: “Voor zowel werknemers als werkgevers is er ruimte bij OpenUp. Vind je het lastig om het gesprek te openen over de PDI-uren, vanaf welke kant van de tafel dan ook, plan iets in om het voor te bespreken of te sparren.”

Hoe OpenUp onderwijsorganisaties ondersteunt met duurzame inzetbaarheid

OpenUp ondersteunt onderwijsteams door stress en emotionele overbelasting te verminderen, zodat leraren niet uitvallen. 

We pakken de belangrijkste uitdagingen direct aan.

• Moeilijke oudergesprekken en conflicten: 1-op-1 ondersteuning en workshops voor conflictmanagement.
• Burn-outpreventie: Vroege signalen oppakken via psychologische gesprekken en de Vitality Check.
• Jonge leraren ondersteunen: Coaching in de eerste 5 jaar om verloop te verminderen.
• HR-werkdruk verlagen: Minder escalaties door preventieve ondersteuning.
• Uitwisseling tussen schoolleiders: Gezamenlijke sessies om ervaringen en best practices rond mentale gezondheid te delen.

Het resultaat: Leraren krijgen hulp op het moment dat ze het nodig hebben, vertrouwelijk en zonder wachttijd. Dit gebeurt zonder dat hun werk eronder lijdt. HR krijgt via het dashboard inzicht in het geheel, zonder dat de privacy van medewerkers in gevaar komt.

Meer dan 100 onderwijsorganisaties vertrouwen op OpenUp, waaronder TU/e, DKP Onderwijsgroep, Curio en Landstede.