Het ziekteverzuim in de zorg is 7,9%. Dat is het hoogste van alle sectoren in Nederland. Het gemiddelde ligt op 5,6%. Zorgmedewerkers zijn dus bijna anderhalf keer zo vaak ziek als andere werknemers. Elke ziekmelding kost tussen de € 250 en € 400 per dag. Dit zorgt voor extra druk op collega’s, een lagere kwaliteit van zorg en meer verloop.
Waarom wordt juist de zorg zo hard geraakt? En wat kun je als HR-professional doen om dit te verbeteren?
In dit artikel lees je welke cijfers er zijn, wat de oorzaken zijn en welke aanpak werkt om het ziekteverzuim in de zorg te verlagen.
In het kort
- Het ziekteverzuim in de zorg is 7,9%, het hoogste van alle sectoren in Nederland en ruim boven het landelijk gemiddelde van 5,6%.
- De belangrijkste oorzaken zijn werkdruk door personeelstekort, emotionele belasting en gebrek aan hersteltijd, versterkt doordat collega’s elkaars uitval opvangen.
- Organisaties die investeren in directe toegang tot psychologen, leiderschapscoaching en verbeterde roosters zien hun verzuim aantoonbaar dalen.
Hoe hoog is het ziekteverzuim in de zorg?
Het ziekteverzuim in de zorgsector is 7,9%, het hoogste van alle sectoren in Nederland. Het landelijk gemiddelde is 5,6% (CBS, 2025). Elke dag zijn meer dan 80.000 zorgmedewerkers ziek thuis (IZZ, 2025).
De financiële gevolgen zijn groot. Eén dag ziekteverzuim kost een zorgorganisatie gemiddeld € 250 tot € 400 (TNO, 2015). Met 80.000 afwezigen betaalt de sector dagelijks ongeveer € 24 miljoen aan verzuim. Het verzuim verschilt per branche: 6,3% in universitaire medische centra en 9,7% in de VVT (verpleging, verzorging en thuiszorg). In dit artikel volgt een verdere uitsplitsing per branche.
Deze ontwikkeling is niet nieuw. Sinds 2014 stijgt het verzuim in de zorg, met een versnelling door COVID. Daarna bleef het verzuim op een hoog niveau. De zorg heeft structureel het hoogste verzuim van alle sectoren.
Wat maakt verzuim in de zorg anders dan in andere sectoren?
In de zorg komen vier psychologische belastingen samen die je nergens anders tegelijk vindt. Daarom voelt de werkdruk hier zwaarder dan in andere sectoren met net zoveel uren en druk.
1) Wanneer je weet wat nodig is maar het niet kunt geven
Zorgmedewerkers weten precies wat hun patiënt nodig heeft. Toch lukt het vaak niet om die zorg te geven door te weinig mensen en te weinig tijd. Dat heet morele stress. Het is een van de grootste oorzaken van emotionele uitputting in de zorg. Vooral in VVT, GGZ en jeugdzorg spelen personeelstekort, tijdsdruk en verantwoordelijkheidsgevoel een grote rol. Het wringt niet door de werkdruk zelf, maar door het gat tussen wat je wilt en wat je kunt geven.
2) Wanneer het zorgen voor anderen je uitput
Elke dag geconfronteerd worden met lijden, sterven en crisis maakt het steeds lastiger om echt mee te voelen. Je ziet het vooral bij artsen: hun empathie raakt op. Bij verpleegkundigen gebeurt het ook, maar op een andere manier. Op de spoedafdeling krijgt meer dan een derde klachten die lijken op posttraumatische stress. Dat komt door steeds weer diezelfde blootstelling aan leed, vaker dan in welk ander beroep dan ook.
3) De onzichtbare belasting van emoties reguleren
Kalm blijven bij agressie. Warm blijven bij stervenden. Altijd professioneel blijven, ook als het moeilijk is. Zorgverleners sturen hun emoties de hele dag bij. Dat kost veel meer energie dan vaak wordt gedacht. Onderdrukte emoties vreten energie en dragen bij aan burn-out en verzuim. Zelfs in het lichaam is het te zien: zorgmedewerkers hebben structureel meer stresshormonen dan mensen in andere beroepen.
4) Zorgmedewerkers werken door tot het echt niet meer gaat
Ongeveer de helft van de verpleegkundigen werkt door terwijl ze eigenlijk ziek zijn. In geen ander beroep gebeurt dat zo vaak. Voor zorgverleners voelt voor jezelf zorgen als falen. Je hoort voor anderen te zorgen, niet voor jezelf. Daarom melden ze zich niet snel ziek. Maar als het misgaat, zijn ze langer uit de running.
Psycholoog Britt Slief herkent dit patroon: “Burn-out ontstaat niet van de ene op de andere dag. Het is een langzaam, sluipend proces dat vaak al begint voordat het woord burn-out in je opkomt.” Die instorting lijkt plotseling, maar is structureel onvermijdelijk als signalen te lang worden genegeerd.
Als deze belasting iedereen treft, hoe verspreidt verzuim zich dan door een team?
Hoe werkt het domino-effect van verzuim in de zorg?
Als iemand zich ziek meldt, neemt het verzuim bij de drie dichtstbijzijnde collega’s meetbaar toe. Uit onderzoek van de Universiteit van Oslo blijkt dat het gaat om een spillover-effect van ongeveer 40%. Verzuim is geen individueel probleem, maar een kettingreactie.
Lange diensten versnellen dat effect. Teams met alleen diensten van twaalf uur of meer zien het verzuim met 26% stijgen. De echte kosten per ziekmelding zijn daardoor meer dan twee keer zo hoog als vaak wordt gedacht. De € 250 tot € 400 per dag geldt alleen voor de eerste ziekmelding. Door het domino-effect lopen de kosten snel op.
Het werkt ook andersom. Herstelt iemand sneller, dan daalt de werkdruk voor het hele team. Het risico op verzuim bij collega’s neemt af. Elke effectieve investering werkt als een vliegwiel. Vroeg ingrijpen is niet alleen slim, maar ook aantoonbaar rendabel.
De cijfers verschillen per branche. Waar zit jouw zorgbranche?
Hoe verschilt verzuim per zorgbranche?
VVT scoort met 9,7% het hoogst; GGZ stijgt het snelst en ziekenhuizen zitten daartussenin. Hieronder zie je per branche hoe de cijfers zich verhouden tot het zorggemiddelde en het landelijk gemiddelde.
| Branche | Verzuim % | Trend | Belangrijkste aanjager | Opvallend feit |
|---|---|---|---|---|
| VVT | 9,7% | Stabiel hoog | Fysieke belasting + vergrijzend personeel | 62% heeft rugklachten, 32% is ouder dan 55 |
| GGZ | 8,2% | Snelst stijgend | Emotionele uitputting + agressie | Eén op vijf behandelaars meldt emotionele uitputting |
| Ziekenhuizen | ~7,5% | Stabiel | Werkdruk + onregelmatige diensten | Hoogste nachtdienstfrequentie |
| UMC | 6,3% | Laagste in zorg | Meer ondersteuning en scholing | Onderzoekstijd als buffer |
| Zorggemiddelde | 7,9% | Structureel stijgend sinds 2014 | Personeelstekort + emotionele belasting | Dagelijks 80.000+ zorgmedewerkers afwezig |
| Landelijk gemiddelde | 5,6% | Stabiel na COVID-daling | Werkdruk + verzuimbeleid | Zorg ligt 40% boven dit gemiddelde |
Bron: CBS
De verschillen zijn duidelijk. In de VVT is de fysieke belasting het grootst: 62% van de medewerkers heeft rugklachten. Het personeel is gemiddeld ouder en bijna een derde van het verzuim komt door het werk. In de GGZ neemt het verzuim vooral toe door emotionele uitputting. Ook is daar de meeste agressie.
Het gendereffect speelt overal mee. 84% van de zorgmedewerkers zijn vrouwen. Vrouwen zorgen vaker naast hun werk voor anderen. SCP-onderzoek laat zien dat mantelzorg het risico op langdurig verzuim na twee jaar verdubbelt. Daardoor vallen niet alleen medewerkers uit, maar hele teams komen onder druk.
De oorzaken zijn duidelijk. Wat helpt om verzuim te verminderen?
Wat werkt om verzuim in de zorg te verlagen?
De belangrijkste interventies zijn investeren in goed leiderschap, werkdruk continu in de gaten houden en directe toegang geven tot mentale ondersteuning. Een organisatiebrede aanpak zorgt ervoor dat het resultaat blijvend is, niet tijdelijk.
1) Train leidinggevenden, niet (alleen) medewerkers
Goed leiderschap verlaagt verzuim met 27%. Een bewezen aanpak: vier uur training in het herkennen van mentale signalen en het voeren van gesprekken. In het enige grootschalige experiment dat dit testte, daalde het werkgerelateerde verzuim significant en leverde elke geïnvesteerde euro bijna tien keer zoveel op aan lagere verzuimkosten.
OpenUp biedt leiderschapscoaching om mentale signalen te herkennen en goede gesprekken te voeren met hun team.
2) Bewaak de werkdruk voordat het te laat is
Werkt een team structureel meer dan 30% boven de ideale bezetting, dan zijn medewerkers gemiddeld twaalf dagen extra ziek per jaar. Daarom is het belangrijk om werkdruk regelmatig te meten. Gebruik een systeem om de werkbelasting per team te volgen en bespreek werkdruk elke maand, niet alleen één keer per jaar.
3) Bied directe en onbeperkte toegang tot psychologen
Elke euro die je investeert in mentale ondersteuning levert gemiddeld tot vijf euro op (Deloitte, 2022). Het belangrijkste is dat medewerkers zonder verwijzing, zonder wachttijd en op elk moment hulp kunnen krijgen.
OpenUp biedt directe en onbeperkte toegang tot psychologen, in meer dan 40 talen, zonder wachtlijst. Van de medewerkers die OpenUp gebruiken, herstelt 82% sneller van persoonlijke tegenslagen en voelt 84% zich beter toegerust om toekomstige uitdagingen aan te gaan.
Verzuim verminderen begint bij het wegnemen van drempels, niet bij het toevoegen van programma’s.
4) Pak verzuim aan als organisatievraagstuk
Het IZZ Preventieplan, gebaseerd op data van 1,5 miljoen zorgprofessionals, concludeert dat 25% reductie in werkgerelateerd verzuim haalbaar is als je verzuim behandelt als organisatievraagstuk in plaats van als individueel gezondheidsprobleem. Dat betekent: stabiele teams, voorspelbare roosters, professionele betrokkenheid bij besluitvorming en HR als vast agendapunt op bestuursniveau.
Europees onderzoek bij 56 ziekenhuizen bevestigt dit: hoe meer je deze aanpassingen doorvoert, hoe minder burn-out en verloop. Verzuim voorkomen vraagt om een goed ontwerp van de organisatie, niet om losse welzijnsprogramma’s.
Hoe vertaal je dit naar een concreet plan voor jouw organisatie?
Benieuwd wat verzuim jouw zorgorganisatie echt kost? Samen rekenen we het uit en maken we een businesscase die je bestuur overtuigt.
Hoe maak je een plan om verzuim in je zorgorganisatie te verlagen?
Een goed plan om verzuim te verlagen start met drie stappen: signaleren, ondersteunen en herontwerpen.
Fase 1: Signaleren (maand 1 tot 2)
Kijk per afdeling, team en diensttype naar het verzuim. Waar zitten de pieken? Welke teams vallen op? Gebruik daarnaast anonieme welzijnsmetingen om problemen vroeg te signaleren, nog voordat mensen zich ziekmelden.
Met de Vitaliteitscheck van OpenUp krijg je snel inzicht in het welzijn van je team en zie je waar extra hulp nodig is. Combineer deze gegevens met je verzuimcijfers voor een compleet overzicht.
Fase 2: Ondersteunen (maand 2 tot 6)
Bied directe, laagdrempelige ondersteuning en train leidinggevenden. Zorg voor directe en onbeperkte toegang tot psychologen, zonder wachtlijst en beschikbaar op alle diensten. Train leidinggevenden in het herkennen van signalen en het voeren van gesprekken. Al vier uur gerichte training levert meetbaar resultaat op.
Fase 3: Herontwerpen (maand 6 tot 12)
Kijk kritisch naar je organisatie. Pas roosters aan en voorkom veelvuldige lange diensten. Zorg voor stabiele teams en zo min mogelijk wisselingen in het management. Zet HR standaard op de agenda van het bestuur.
Het IZZ Preventieplan laat zien dat je verzuim met 25% kunt verlagen als je het als organisatievraagstuk aanpakt. Maak mentaal welzijn een vast onderdeel van je organisatie, niet iets dat er los bij komt.
Wanneer is het tijd om externe hulp in te schakelen?
Wanneer schakel je professionele ondersteuning in?
Schakel professionele hulp in als je één van deze signalen ziet: het verzuim blijft boven de 7% ondanks je eigen acties, langdurig verzuim is meer dan 40% van het totaal, of leidinggevenden lopen vast in gesprekken met medewerkers.
Goede ondersteuning is meer dan alleen een gesprek. Geef medewerkers direct toegang tot psychologen, train leidinggevenden in signalen herkennen en gesprekken voeren, en gebruik welzijnsdata via dashboards. Zorg dat alles past bij je HR-processen, op elk moment van de dag, in meerdere talen en zonder wachttijd.
82% van de zorgmedewerkers die via OpenUp hulp krijgen herstelt sneller van tegenslagen. 9,7 van 10 zorgmedewerkers zouden OpenUp aanbevelen. Dit werkt het beste als je ondersteuning vast inbouwt en niet pas inzet als het eigenlijk al te laat is.
Zorg goed voor wie zorgt.
Veelgestelde vragen over ziekteverzuim in de zorg
Hoe hoog is het ziekteverzuim in de zorg?
Met 7,9% heeft de zorgsector het hoogste ziekteverzuim van alle sectoren in Nederland. Het landelijk gemiddelde ligt op 5,6%. Binnen de zorg varieert het sterk: VVT scoort het hoogst met 9,7%, gevolgd door GGZ met 8,2%. Universitaire medische centra staan op 6,3%.
Wat zijn de belangrijkste oorzaken van ziekteverzuim in de zorg?
Werken in de zorg vraagt veel van mensen. Je krijgt te maken met morele stress, omdat je soms weet wat nodig is, maar het niet kunt geven. Je raakt uitgeput door elke dag het leed van anderen te zien. Je moet je emoties steeds onder controle houden. Vaak ga je toch door, ook als je eigenlijk ziek bent. Dit komt nog eens bovenop de hoge werkdruk, te weinig collega’s, zwaar werk en onregelmatige diensten.
Wat kost een dag ziekteverzuim in de zorg?
Eén dag ziekteverzuim kost een zorgorganisatie gemiddeld € 250 tot € 400 (TNO). Maar de echte kosten zijn hoger. Bij elke ziekmelding verschuift 40% van het extra verzuim naar elk van de drie dichtstbijzijnde collega’s. Vijf ziektedagen worden er zo elf. Sectorbreed komt de dagelijkse kostenpost op ongeveer € 24 miljoen.
Welke branche in de zorg heeft het hoogste ziekteverzuim?
VVT heeft met 9,7% het hoogste verzuim (CBS). VVT concentreert zich op elke risicofactor: 62% van de medewerkers heeft rugklachten, het personeelsbestand is het oudst en bijna een derde van het verzuim is werkgerelateerd. GGZ stijgt het snelst, van 7,7% naar 8,2% in een jaar.
Hoe kun je ziekteverzuim in de zorg verlagen?
De drie interventies met het sterkste bewijs: leidinggevenden trainen in signaalherkenning (verlaagt verzuim met 27%), werkbelasting structureel bewaken (voorkomt twaalf extra ziektedagen per jaar), en directe en onbeperkte toegang tot psychologen (rendement tot € 5 per € 1). Het IZZ Preventieplan concludeert dat 25% reductie haalbaar is door verzuim als organisatievraagstuk aan te pakken.
