Ziekteverzuim komt in het onderwijs vaak voor. Het beïnvloedt direct de onderwijskwaliteit, verhoogt de werkdruk en veroorzaakt stress bij het team. Het verzuim ligt rond de 6%, waarvan ongeveer 40% samenhangt met mentale klachten. Het is dus belangrijk om dit goed aan te pakken.
In dit artikel lees je wat ziekteverzuim precies is, wat de actuele cijfers zijn en krijg je praktische tips om het direct aan te pakken en te voorkomen. OpenUp ondersteunt hierbij, vooral als het verzuim urgent is.
Wat is ziekteverzuim in het onderwijs?
Ziekteverzuim is het percentage van de totale werktijd dat medewerkers niet kunnen werken door ziekte of letsel. Bij 6% verzuim is gemiddeld 1 op de 17 medewerkers ziek. Dat lijkt misschien niet veel, maar de impact is groot.
Deze belangrijke verschillen maken verzuim beter te begrijpen:
- Kortdurend vs langdurig verzuim: Kortdurend verzuim duurt maximaal 6 weken. Daarna begint langdurig verzuim en komt de Wet Verbetering Poortwachter in beeld.
- Fysieke vs psychische klachten: Fysieke klachten zorgen vaak voor kort verzuim. Psychische klachten duren meestal langer en keren vaker terug.
- Onderwijsspecifieke context: In het onderwijs groeit verzuim door mentale klachten sneller dan door fysieke klachten. Dat wijst op hoge werkdruk en emotionele belasting.
Psycholoog Britt Slief van OpenUp deelt met ons: “Juist in de overgang van kort naar langdurig verzuim liggen belangrijke momenten om in te grijpen en uitval te voorkomen.”
Britt verduidelijkt: “Denk aan een docent die zich maandenlang “erdoorheen sleept”, extra taken oppakt en pas uitvalt wanneer de rek er volledig uit is. Op dat moment is herstel vaak intensief en langdurig”.
Nu duidelijk is wat ziekteverzuim inhoudt, kijken we naar de actuele cijfers.
De cijfers: zo hoog is het ziekteverzuim in het onderwijs (2020-2025)
In 2025 ligt het gemiddelde ziekteverzuim in het onderwijs op 6,0%, volgens CBS. Elk jaar zie je in het eerste kwartaal een duidelijke piek, vaak tussen de 6,3% en 6,5%.
In het eerste kwartaal van 2022, vlak na COVID-19, bereikte het verzuim zelfs 6,5%. Ter vergelijking: voor de pandemie lag het percentage nog tussen de 4,5% en 5,0%.
In het onderwijs is ongeveer 40% van het ziekteverzuim gerelateerd aan psychische klachten, volgens de Arbo Unie.
| Jaar | Onderwijs | Landelijk Gemiddelde |
|---|---|---|
| 2020 | 4,8% | 4,7% |
| 2021 | 5,0% | 4,8% |
| 2022 | 5,7% | 5,6% |
| 2023 | 5,7% | 5,3% |
| 2024 | 5,8% | 5,2% |
| 2025* | 6,0% | 5,4% |
*Gemiddelde Q1-Q3 2025 | Bron: CBS, 2025
Het onderwijs ligt structureel boven het landelijk gemiddelde, en dat verschil neemt toe.
Verschil tussen primair onderwijs, voortgezet onderwijs en MBO
- Primair onderwijs: Met gemiddeld 7,2% het hoogste verzuimniveau. Dit komt door hoge emotionele belasting, veel administratie en een relatief oudere werknemerspopulatie (VfPf, 2024)
- Voortgezet onderwijs: Met gemiddeld 6,0% is het verzuim hoger dan tien jaar geleden, mede door toenemende werkdruk (VO-raad, 2025)
- MBO: Licht gestegen naar gemiddeld 6,5%, onder andere door werken op meerdere locaties en grote klassen (AOB, 2024).
Het verzuim in het onderwijs blijft hardnekkig, juist omdat de oorzaken diep verankerd zijn in de manier waarop het werk is ingericht.
Waarom is ziekteverzuim in het onderwijs zo hoog?
Ziekteverzuim in het onderwijs heeft meerdere oorzaken die elkaar versterken. Drie factoren spelen hierbij een sleutelrol: het lerarentekort, aanhoudende werkdruk zonder voldoende herstel, en mentale belasting. Met name die mentale belasting is een belangrijke voorspeller van langdurig verzuim.
Britt: “Ziekteverzuim in het onderwijs is zelden het gevolg van één factor. Vaak is het een optelsom van structurele druk en langdurige mentale belasting.”
1) Lerarentekort versterkt verzuimeffecten
In 2026 zijn er naar schatting 4.200 openstaande vacatures in het primair onderwijs. Wanneer één leraar ziek is, moeten collega’s de klassen overnemen. Dit creëert onmiddellijke overbelasting, wat weer kan leiden tot een domino-effect van meer verzuim.
Het is een uitdaging om leraren te vinden én te houden. Goede arbeidsvoorwaarden, zoals ondersteuning op het gebied van mentaal welzijn, maken je school aantrekkelijker voor nieuwe mensen en houden je team gemotiveerd.
2) Werkdruk zonder herstelperiodes
De schoolkalender zorgt voor constante druk, zonder rustige periodes. Rapportages, toetsweken en oudergesprekken volgen elkaar op en laten zich niet uitstellen. Veel leraren werken door wanneer ze zich ziek voelen, omdat ze hun collega’s niet willen belasten. Zo ontstaat een cultuur van schuldgevoel, die het risico op langdurige uitval vergroot..
Werken in het onderwijs is een marathon zonder pauzes. Juist daarom is preventie zo belangrijk.
3) Mentale belasting: de grootste oorzaak van langdurig verzuim
Mentale belasting is een belangrijke en vaak onderschatte oorzaak van verzuim. Uit onderzoek van Arbo Unie blijkt dat 40% van het ziekteverzuim in het onderwijs te maken heeft met mentale klachten. Vaak het gevolg van langdurige stress en emotionele overbelasting.
Leraren dragen emotioneel zware lasten:
- Omgaan met mentale gezondheidscrises van studenten (toegenomen sinds COVID-19)
- Escalerende gesprekken met ouders
- Gedragsproblemen in de klas met beperkte ondersteuning
Leraren krijgen veel maatschappelijke problemen op hun bord, vaak zonder voldoende middelen of tijd om hiermee om te gaan. Dit is geen persoonlijk falen, maar een teken dat de werkdruk en emotionele belasting te hoog zijn.
“Denk aan een docent die elke dag met aandacht voor de klas staat, ook wanneer de zorgen zich opstapelen. Die signalen opvangt van leerlingen die niet goed in hun vel zitten, gesprekken voert met ouders en ondertussen probeert het overzicht te bewaren. Lange tijd gaat dat goed. Niet omdat het licht is, maar omdat doorgaan vanzelfsprekend voelt. Tot het moment waarop het lichaam of hoofd stop zegt.” aldus Britt.
Mentale belasting heeft voor scholen niet alleen emotionele, maar ook financiële gevolgen.
Zo pak je ziekteverzuim in het onderwijs aan: twee praktische scenario’s
We hebben inmiddels meer dan 100 onderwijsorganisaties geholpen met ziekteverzuim. Daarbij zien we steeds twee soorten verzuimsituaties terugkomen:
- Scenario 1: Je verzuim is hoog en onhoudbaar – je hebt direct hulp nodig
- Scenario 2: Je wilt voorkomen dat verzuim verder stijgt
Scenario 1: Dringend verzuim direct onder controle krijgen
Stap 1: Zorg voor directe ondersteuning (binnen 1 werkdag)
Je kunt snel externe hulp inschakelen. Via OpenUp kun je binnen één werkdag starten. Ons team helpt je direct op weg, zodat leraren meteen met een psycholoog kunnen praten over hun situatie. Zo pak je de acute mentale klachten meteen aan.
Stap 2: Identificeer de grootste knelpunten (week 2-4)
Breng in kaart waar het probleem zit. Stel de volgende vragen: Waar is de werkdruk het hoogst? Welke teams zijn het meest getroffen?
Stap 3: Neem noodmaatregelen (week 4+)
- Tijdelijke werklastverdeling: herverdeel taken waar mogelijk
- Herverdeel administratieve taken om leraren te ontlasten
- Overweeg tijdelijk extern personeel
- Begin re-integratie gesprekken met langdurig afwezig personeel
Scenario 2: Verzuim voorkomen voordat het uit de hand loopt
Voorkomen is duurzaam, goed voor je team én het bespaart je veel geld. Onderzoek van Deloitte laat zien dat elke £1 die werkgevers investeren in mentale gezondheid gemiddeld zo’n £5 oplevert.
Hieronder vind je vijf tips die in de praktijk echt verschil maken.
Tip 1: Bouw een strak meetproces en vroege interventie-loop
Meet verzuim wekelijks per team en grijp vroeg in. Houd kerncijfers bij, maak onderscheid tussen kort en langdurig verzuim en start tijdig een ondersteunend gesprek.
Tip 2: Verminder werkdruk, vooral de “onzichtbare” administratieve last
Schrap taken die weinig opleveren, standaardiseer templates en bescherm voorbereidingstijd. Verlaag vergadertijd en rapportage met bijvoorbeeld 20% en investeer die tijd in voorbereiding. Regel centrale gedragsondersteuning zodat leraren niet alles zelf hoeven te dragen.
Tip 3: Maak mentale gezondheidsondersteuning snel en laagdrempelig toegankelijk
Onderzoek laat zien dat psychologische ondersteuning op het werk ziekteverzuim vermindert. De kern: vroege hulp voorkomt langdurige uitval.
Waarom is dit zo belangrijk? In het onderwijs komt ongeveer 40% van het langdurig verzuim door mentale klachten.
Praktisch betekent dit:
- Snelle toegang tot hulp: binnen dagen beschikbaar, niet weken
- Laagdrempelig maken: geen ingewikkelde procedures of lange wachtlijsten
- Normaliseren: train leidinggevenden om open over mentaal welzijn te praten
- Vertrouwelijkheid garanderen: volledige privacy is essentieel
Platforms zoals OpenUp bieden hier ondersteuning met 24/7 toegang tot psychologen, zonder wachtlijsten en volledig vertrouwelijk, waarbij 84% van gebruikers zich beter toegerust voelt om toekomstige uitdagingen aan te gaan.
“Bij DKP Onderwijsgroep staan werkgeluk en welzijn hoog op de (HR-)agenda. Daarom zijn we het partnerschap met OpenUp gestart.”
– Jolande van Arkel, HR Director, DKP Onderwijsgroep
Tip 4: Regelmatige check-ins en vroege signalering
Wacht niet tot iemand zich ziek meldt voordat je het gesprek over welzijn aangaat. Met anonieme tools zoals de Vitality Check van OpenUp kun je vroegtijdig risico’s signaleren. Dit helpt schoolleiders om te zien waar ze op moeten letten als het gaat om stress in hun team.
Tip 5: Maak terugkeer naar werk makkelijker dan thuisblijven
Laat mensen rustig weer beginnen, pas hun taken tijdelijk aan en maak het rooster lichter als dat nodig is. Flexibel werken en duidelijke afspraken over verlof helpen echt om te voorkomen dat iemand opnieuw uitvalt. Uit onderzoek van de Britse overheid (DWP) blijkt dat 70% procent van de medewerkers sneller aan het werk gaat als ze gefaseerd kunnen terugkeren. Dit laat zien hoe belangrijk goede begeleiding is bij re-integratie.
Wat zijn je verplichtingen als werkgever? (Verzuimbeleid en juridische kaders)
Als werkgever in het onderwijs heb je duidelijke wettelijke verplichtingen bij ziekteverzuim.
Met een goed verzuimbeleid voldoe je niet alleen aan de regels, maar voorkom je ook onnodig verzuim.
Wet Verbetering Poortwachter: de basis
Je bent onder andere verplicht om:
- salaris door te betalen (tot twee jaar)
- een bedrijfsarts in te schakelen
- samen met de medewerker een re-integratieplan op te stellen
- regelmatig voortgangsgesprekken te voeren
- na twee jaar een UWV-beoordeling aan te vragen
Meer informatie: Rijksoverheid – re-integratieverplichtingen bij ziekte.
Arbocatalogus PO
In de Arbocatalogus PO vind je praktische richtlijnen voor veilig en gezond werken in het primair onderwijs. Je leest er ook hoe je langdurig verzuim aanpakt en voorkomt.
Verzuimbeleid: meer dan regels
Een goed verzuimbeleid is meer dan alleen voldoen aan de wet. Zet het in om werkdruk te verminderen, de mentale gezondheid te versterken en het werkplezier te vergroten. Betrek je team hierbij, want zij weten vaak het beste wat werkt.
Britt geeft aan: “Verzuimbeleid werkt pas echt als medewerkers zich gehoord voelen, niet alleen gevolgd.”
Zo helpt OpenUp jouw onderwijsorganisatie verzuim te verlagen
Meer dan 100 onderwijsorganisaties, waaronder Hogeschool van Amsterdam, TU/e, Landstede en DKP Onderwijsgroep, gebruiken OpenUp om ziekteverzuim te verlagen en mentale ondersteuning toegankelijk te maken.
Wat OpenUp biedt:
- Directe ondersteuning bij urgente verzuimsituaties: Ons team kan binnen 1 werkdag starten, zodat scholen met acute verzuimcrises direct toegang krijgen tot psychologische ondersteuning
- Voorkomen van escalatie: Vroege toegang tot hulp, zodat problemen niet leiden tot langdurig verzuim
- Beschikbaar wanneer leraren tijd hebben: Avond- en weekendsessies, geen wachtlijsten
- 100% vertrouwelijk: Volledig anoniem, wat drempels en stigma verlaagt
- Voor iedereen, op alle locaties: Leraren, onderwijsassistenten, ondersteunend personeel en schoolleiders
- Versterking van leidinggevenden: Helpt directeuren stresssignalen herkennen en hun teams te ondersteunen
- ISO 27001 & NEN 7510 gecertificeerd: Voldoet aan Nederlandse gezondheidszorg datastandaarden
Wat je krijgt:
- 1-op-1 gesprekken met psychologen (inclusief ondersteuning bij moeilijke oudercontacten)
- Leadership coaching voor schoolleiders
- On-demand webinars die passen in drukke schema’s
- 24/7 beschikbare zelfhulptools
- HR dashboard met anonieme welzijnsinzichten
Onderwijsteams die OpenUp gebruiken zien meetbare impact
- 20% van de leraren maakt in het eerste jaar actief gebruik van OpenUp
- 84% van de gebruikers voelt zich beter in staat om toekomstige uitdagingen aan te gaan
- 82% van de gebruikers ervaart sneller herstel na persoonlijke tegenslagen
Ondersteun je onderwijsteam bij verzuim
Veelgestelde vragen over ziekteverzuim in het onderwijs
Wat is het gemiddelde ziekteverzuim in het onderwijs?
In 2025 is het ziekteverzuim in het onderwijs gemiddeld 6,0%. Dat is iets hoger dan het landelijk gemiddelde van 5,4%. In het derde kwartaal van 2025 was het verzuim in het onderwijs even lager dan het landelijke cijfer, maar meestal ligt het hoger. Na corona steeg het verzuim flink en het blijft hoger dan voor die tijd. Door het personeelstekort merkt iedereen het meteen als iemand uitvalt: studenten en collega’s voelen dat direct.
Wat doe ik als het ziekteverzuim in het onderwijs uit de hand loopt?
Is het verzuim te hoog? Kom direct in actie. Geef medewerkers met mentale klachten meteen ondersteuning, zodat ze niet uitvallen. Kijk waar de knelpunten zitten per team of afdeling en neem tijdelijke maatregelen om de werkdruk te verlagen. Met OpenUp kan je binnen een dag starten, zodat leraren snel met een psycholoog kunnen praten en de druk wordt verlicht.
Hoe pak je verzuimpreventie aan in het onderwijs?
Voorkom verzuim door stress vroeg te herkennen en mentale hulp makkelijk te maken. Houd het verzuim goed in de gaten, praat op tijd met medewerkers en zorg dat de werkdruk omlaag gaat. Ongeveer 40% van het langdurig verzuim komt door mentale klachten. Met OpenUp geef je medewerkers snel en vertrouwelijk toegang tot een psycholoog, nog voordat ze uitvallen.
Hoe kan OpenUp bijdragen aan employer branding in het onderwijs?
Bied je mentale ondersteuning, dan laat je zien dat je om je mensen geeft. Met OpenUp kunnen leraren snel en vertrouwelijk met een psycholoog of coach praten, wanneer het hen uitkomt. Zo wordt hulp vragen makkelijker, daalt het verzuim en neemt het werkplezier toe. In een krappe arbeidsmarkt helpt dit om leraren te vinden en te behouden.
