Op je bureau ligt het verzuimoverzicht van afgelopen kwartaal. Drie nieuwe langdurige uitvallers, waarvan twee met mentale klachten en een rooster dat al krap bezet was.
Volgens het CBS (2025) ligt het ziekteverzuim in de zorg op 7,9%, het hoogste van alle sectoren; bijna een op de vier zorgmedewerkers heeft burn-outklachten (NEA 2025). De vraag is hoe je er als HR-lead grip op krijgt zonder je bestaande verzuimproces overhoop te halen.
Dit artikel laat zien waar een preventieve laag aansluit op de arbodienst en bedrijfsarts die je al hebt, welk gat het vult vóór de eerste ziekmelding, hoe je medewerkers in ploegendienst bereikt en hoe de inpassing naast je bestaande arbobeleid eruitziet.
In het kort
- Het ziekteverzuim in de zorg ligt op 7,9%, het hoogste van alle sectoren. Bijna een op de vier zorgmedewerkers heeft burn-outklachten.
- Waarschijnlijk heb je je arbozaken goed op orde. Toch zie je de arbodienst en bedrijfsarts meestal pas als iemand zich ziekmeldt. Met een preventieve laag voorkom je dat. Medewerkers kunnen dan al eerder praten met een psycholoog, leefstijlcoach of financiële coach. Zo voorkom je uitval.
- Wij zien dat activatie in de zorg slaagt op vier keuzes: kanaal, taal, timing en inbedding in je bestaande verzuimbeleid.
Hoe verloopt verzuimpreventie in de zorg nu meestal?
Denk aan ‘Marja’. Ze werkt al twintig jaar in de ouderenzorg en springt al weken bij voor zieke collega’s. Ze meldt zich nooit ziek, want ze wil haar team niet achterlaten. Totdat het op een ochtend niet meer lukt om op te staan.
In de zorg stapelt de druk zich vaak ongemerkt op. Mensen merken vaak niet dat ze opbranden tot het moment van ziekmelding. Daar is Marja een (fictief) voorbeeld van. Net als veel collega’s blijft ze loyaal en werkt ze door. Tot het echt niet meer kan.
Marja is niet de enige. In de VVT (verpleging, verzorging en thuiszorg) bestaan teams grotendeels uit vrouwen, van wie een deel te maken krijgt met de overgang. Slaapproblemen, lichamelijke klachten en geldzorgen spelen daar net zo hard mee als werkdruk. Wie alleen naar het mentale kijkt, mist een groot deel van het verhaal.
Bijna elke zorgorganisatie heeft de basis op orde: een arbodienst, een bedrijfsarts, vaak een vertrouwenspersoon en een preventiemedewerker. Die zijn er vooral voor het moment dat er al iets speelt. De bedrijfsarts spreekt iemand meestal pas na een ziekmelding. Een vertrouwenspersoon helpt, al blijft de drempel om met een collega over psychische klachten te praten voor veel mensen hoog, zeker als die collega in hetzelfde team zit. En een preventiemedewerker kijkt vooral naar de RI&E (Risico-Inventarisatie en -Evaluatie), niet naar individuele mentale klachten.
Zo ontstaat er een gat tussen het moment dat iemand merkt dat het niet meer lekker loopt en het moment dat de bedrijfsarts in beeld komt. Daar zet je een preventieve laag neer.
Hoe verlaag je ziekteverzuim in de zorg in drie fasen?
Verzuim bestaat uit drie fases: preventie, triage en re-integratie. In elke fase helpt een preventieve aanpak, bijvoorbeeld met een mentaal welzijnsplatform zoals OpenUp, om problemen snel te signaleren en aan te pakken.
Fase 1: Preventie
Je ondersteunt medewerkers die nog functioneren, maar bij wie signalen van overbelasting zichtbaar worden: oplopende vermoeidheid, vaker kortdurend ziekteverzuim en kortere lontjes in het team. Laagdrempelige 1-op-1-gesprekken werken hier goed, zowel met een psycholoog als met een leefstijl- of financiële coach. Ook helpen regelmatige welzijnsmetingen per team en korte trainingen voor leidinggevenden om signalen vroeg te herkennen.
Diensten als OpenUp bieden precies deze laagdrempelige instap in eigen taal, binnen en buiten kantoortijden, zonder dat je je bestaande verzuimproces hoeft om te bouwen.
Fase 2: Triage
Wanneer iemand zich meldt of een leidinggevende een signaal oppikt, biedt de preventieve laag een snelle, objectieve inschatting. Veel hulpvragen kunnen we direct oppakken met een paar gesprekken of coaching op het werk. Is er meer nodig, dan verwijzen we door naar de bedrijfsarts, de huisarts of bijvoorbeeld iPractice. Zo krijgt iedereen sneller de juiste hulp en voorkomen we dat klachten groter worden.
Stel: iemand heeft al twee keer met een psycholoog gesproken. Die komt dus niet onvoorbereid bij de bedrijfsarts. We weten wat er speelt en wat er al is geprobeerd. Zo kunnen we sneller bepalen of terugkeer haalbaar is. De bedrijfsarts kijkt naar het medische deel. De psycholoog helpt de medewerker om duidelijk te maken hoe het echt gaat. Zo krijgt de medewerker op tijd het juiste antwoord. Dat verkleint de kans op te snelle terugkeer en uitval.
Fase 3: Re-integratie
Na professionele begeleiding en re-integratie is het belangrijk om het risico op terugval te minimaliseren. Continuïteit van ondersteuning in de eerste weken en maanden na terugkeer verkleint dit risico. Wat daarbij werkt is een reeks korte contactmomenten in de eerste periode, die meebeweegt met hoe het met de werknemer gaat.
Een voorbeeld. De psycholoog die iemand vóór de ziekmelding sprak, blijft ook na de terugkeer beschikbaar. De casemanager houdt de regie over het re-integratietraject, terwijl de medewerker zelf contact houdt over hoe het gaat. Als iemand bijvoorbeeld veel werkdruk ervaart omdat hij of zij moeite heeft met het stellen van grenzen of met ‘nee’ zeggen, kan de expert je in dit proces begeleiden. Dit kan helpen om toekomstig verzuim te voorkomen.
Hoe bereik je medewerkers die niet achter een bureau zitten?
Wij zien dat activatie in de zorg werkt als je vier keuzes goed maakt: kanaal, taal, timing en inbedding in je bestaande verzuimbeleid.
- Kanaal. Persoonlijke mail, QR-codes op het rooster en posters of kaarten in de personeelsruimte bereiken medewerkers beter dan een intranetbericht dat thuiszorgmedewerkers vaak missen.
- Taal. Bied ondersteuning aan in de talen die jouw team daadwerkelijk spreekt. OpenUp biedt coaching in 45 talen. In zorgteams is meertalige toegang vaak het verschil tussen hulp zoeken en niet.
Charlotte Delissen (Customer Success Consultant bij OpenUp) licht toe: “Praten over je eigen gezondheid is voor veel mensen al een drempel en in een andere taal wordt die alleen maar hoger. Zorgmedewerkers zorgen de hele dag voor anderen, maar vinden het vaak lastig om aan zichzelf te denken. Kunnen ze in hun eigen taal en op een moment dat hen uitkomt terecht, dan zetten ze die stap veel eerder, dat zie ik in de praktijk steeds terug.”
- Timing. Zorg dat ondersteuning ook ’s avonds, in het weekend en rond late diensten beschikbaar is. Juist dan denken medewerkers vaak voor het eerst aan hulp.
- Inbedding. Geef ondersteuning een vaste plek in je bestaande verzuimbeleid. Benoem het in het verzuimgesprek en bij de onboarding. Stuur maandelijkse nieuwsbrieven naar HR en eindgebruikers en bied kant-en-klare e-mail- en intranettemplates aan. Zo hoeven leidinggevenden het gesprek niet zelf helemaal te starten en te onderhouden.
Bij zorgorganisaties als het Catharina Ziekenhuis, UMC Utrecht en Aafje zien we hetzelfde: actieve begeleiding bij de activatie bepaalt hoeveel medewerkers het platform daadwerkelijk gebruiken.
Hoe past verzuimpreventie in je bestaande arbobeleid?
Een preventieve laag verandert niets aan je procedures rond de Wet verbetering poortwachter (Wvp) of aan de rol van de bedrijfsarts. Die laag zit ervoor in het proces: medewerkers kunnen terecht voordat een ziekmelding nodig is.
De overdracht is eenvoudig. Een medewerker boekt zelf een sessie, anoniem, zonder dat HR of de leidinggevende ervan weet. Leidinggevenden of casemanagers kunnen vroege signalen direct doorgeven als eerste stap in de triage. Bij medische noodzaak volgt de verwijzing de bestaande route: via de bedrijfsarts, de huisarts of iPractice. Geanonimiseerde trenddata gaan naar het HR-dashboard, nooit herleidbaar tot een individuele medewerker.
Je hoeft maar weinig aan te passen. De psychosociale risico’s heb je al in je RI&E staan. Voeg de preventieve laag toe als maatregel in het Plan van Aanpak van je RI&E. Zo maak je je arbobeleid sterker.
Wil je ook de financiële onderbouwing voor je bestuur? Die vind je in ons artikel over de businesscase voor mentaal welzijn op het werk.
Hoe OpenUp zorgorganisaties ondersteunt bij verzuimpreventie
Medewerkers in de zorg bevelen OpenUp met 9,7 uit 10 aan. Ze krijgen directe, onbeperkte en vertrouwelijke toegang, een eerste 1-op-1-sessie binnen 48 uur, ook na een nachtdienst, in 45 talen. Alles conform ISO 27001 en NEN 7510 (de Nederlandse norm voor gezondheidsgegevens), zonder dat het medisch dossier wordt geraakt.
De druk in de zorg is niet alleen mentaal. Daarom bieden we verschillende vormen van ondersteuning. Voor mentale klachten is er een psycholoog. Voor slaap, voeding, hormonen en herstel is er een leefstijlcoach. Als geldproblemen spelen, helpt een financiële coach. Daarnaast zijn er groepssessies en webinars over herkenbare thema’s, cursussen die medewerkers zelf kunnen volgen en 1-op-1 coaching voor leidinggevenden die zich willen voorbereiden op een gesprek.
Wanneer curatieve zorg nodig is, verwijst OpenUp door naar iPractice, de gespecialiseerde GGZ-partner, zodat medewerkers nooit tussen wal en schip vallen.
Bij de start begeleidt een vaste implementatiespecialist de uitrol vanaf dag één: een activatieplan op maat, communicatiematerialen voor jouw teams en de inrichting van het HR-dashboard. Daarna werk je met een vast Customer Success-team dat zorgt dat het gebruik onder zorgmedewerkers hoog blijft. De prijs per medewerker is voorspelbaar en vast, ongeacht het gebruik.
Zorg goed voor wie zorgt.
Veelgestelde vragen over verzuimpreventie in de zorg
Wat is verzuimpreventie in de zorg?
Verzuimpreventie in de zorg is een preventieve laag binnen je bestaande verzuimproces die specifiek inspeelt op de emotionele en fysieke belasting van werken in de zorg. Het gaat verder dan het voorkomen van ziekmeldingen: medewerkers krijgen ondersteuning voordat klachten leiden tot uitval, in de drie fasen van preventie, triage en re-integratie. Die laag is laagdrempelig, anoniem en raakt het medisch dossier niet.
Welke platforms helpen specifiek bij verzuimpreventie in de zorg?
Let bij een platform voor verzuimpreventie in de zorg op zes punten: (1) beschikbaarheid die aansluit bij de doelgroep, dus ook ’s avonds, in het weekend en na nachtdiensten; (2) Nederlands én de andere talen die je teams spreken; (3) directe en onbeperkte toegang tot psychologen; (4) makkelijke samenwerking met de bedrijfsarts, zonder dat iemand het medisch dossier in hoeft; (5) geanonimiseerde trends voor HR; (6) duidelijke doorverwijzing naar specialistische zorg als dat nodig is. OpenUp voldoet aan al deze punten.
Hoe verhoudt OpenUp zich tot de bedrijfsarts?
De bedrijfsarts blijft medisch eindverantwoordelijk. OpenUp zit bewust vóór de bedrijfsarts in het proces, zodat de bedrijfsarts zich kan richten op medische en specialistische vraagstukken. De rolverdeling is helder: de preventieve laag vangt de eerste vragen op en bij medische noodzaak vindt doorverwijzing plaats. In de praktijk verlicht dit het spreekuur van de bedrijfsarts, terwijl medewerkers eerder bij een psycholoog terecht kunnen.
Hoe verlaag je ziekteverzuim onder zorgmedewerkers?
Wij zien dat je ziekteverzuim onder zorgmedewerkers verlaagt door drie dingen tegelijk te doen: voeg een preventieve laag toe die laagdrempelig en anoniem werkt in de drie fasen preventie, triage en re-integratie; regel de vier activatiekeuzes (kanaal, taal, timing en inbedding) zodat medewerkers in ploegendienst het ook daadwerkelijk gebruiken; en bouw voor de financiële onderbouwing voort op de businesscase die je bestuur vraagt.
