Vacatures die maandenlang openstaan, collega’s die extra uren draaien en klassen die worden samengevoegd. Het lerarentekort raakt het hele Nederlandse onderwijs. Nederland mist meer dan 12.000 leraren. In het po is 6,3% van de banen onvervuld, in het vo 3,5%. De tekorten daalden in 2025, maar die daling is tijdelijk.
De oorzaken zitten diep: vergrijzing, werkdruk en te weinig instroom vanuit lerarenopleidingen versterken elkaar.
In dit artikel lees je hoe groot het tekort is, wat de oorzaken zijn en wat scholen kunnen doen om leraren te behouden. Met inzicht van psycholoog Kim Schlüter van OpenUp.
Hoe groot is het lerarentekort?
Nederland mist meer dan 12.000 leraren. In het primair onderwijs is het tekort 6,3% (5.760 fte). In het voortgezet onderwijs ligt het op 3,5% (2.220 fte). In het mbo is dat 3,3% tot 5,0%. Die cijfers vertellen niet het hele verhaal.
In de vijf grote steden is het tekort in het po 13,7% (2.139 fte). Dat is meer dan het dubbele van de rest van Nederland. Scholen in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag kunnen structureel moeilijker plannen dan scholen in kleinere gemeenten.
Daar komen de verborgen tekorten bij. Scholen vullen gaten met onbevoegde docenten, extra uren voor zittend personeel en het schrappen van lessen. Die oplossingen tellen niet mee in de officiële cijfers, terwijl leerlingen en teams het wel voelen.
De tekorten zijn in 2025 gedaald: in het po van 8,1% naar 6,3%, in het vo van 5,1% naar 3,5%. Die daling is deels tijdelijk. Scholen namen met geld van het Nationaal Programma Onderwijs extra personeel aan. Dat geld is nu op. Vanaf 2028 stijgen de tekorten weer naar verwachting met 5.442 fte in 2034. Het ziekteverzuim in het onderwijs versterkt dat effect: wie uitvalt, vergroot de druk op het team dat overblijft.
Oorzaken en gevolgen van het lerarentekort
Het lerarentekort is het gevolg van drie trends die tegelijk spelen: vergrijzing, te lage instroom vanuit lerarenopleidingen en hoge uitstroom van zittende docenten. Samen creëren ze een structureel probleem dat niet vanzelf oplost.
Die drie trends versterken elkaar. Minder collega’s betekent meer werkdruk per persoon. Meer werkdruk leidt tot meer verzuim en uitval. Meer uitval vergroot het tekort weer. Scholen komen in een vicieuze cirkel terecht die lastig te doorbreken is.
Britt Slief, psycholoog bij OpenUp: “Ziekteverzuim in het onderwijs is zelden het gevolg van één factor. Vaak is het een optelsom van structurele druk en langdurige mentale belasting.”
De cijfers bevestigen dat. Een kwart van de docenten in het primair onderwijs heeft burn-outklachten. In het voortgezet onderwijs is dat 33% en in de grote steden zelfs 40%. Ter vergelijking: het landelijk gemiddelde ligt op 20%. Wie meer wil weten over de impact op teams, leest ons artikel over burn-out in het onderwijs.
Waarom verlaten leraren het onderwijs?
Werkdruk, gebrek aan autonomie en te weinig ruimte voor herstel. Dat zijn de drie belangrijkste redenen waarom leraren het onderwijs verlaten. In het voortgezet onderwijs stroomt jaarlijks 8,1% van de leraren uit. Een groot deel van die groep is 60 jaar of ouder, maar ook jongere docenten vertrekken.
Psycholoog Kim vult aan: “De werkdruk, het gemis van uitgevallen collega’s en de problematiek bijvoorbeeld binnen klassen zijn onderwerpen die vaak bespreekbaar worden gemaakt binnen OpenUp. Er wordt veel gevraagd van leraren en dit is voelbaar.”
Het probleem zit vaak niet in het lesgeven zelf. Docenten houden van hun vak. Wat hen drijft naar de uitgang is alles eromheen: administratie, vergaderingen, te grote klassen en het gevoel dat ze niet zelf kunnen bepalen hoe ze hun werk inrichten.
Britt Slief, psycholoog bij OpenUp: “Mensen merken het pas op als de klachten zich hebben opgestapeld.”
Dat maakt vroegsignalering zo belangrijk. Tegen de tijd dat iemand zich ziekmeldt of ontslag neemt, is het probleem vaak al maanden aan het groeien. Scholen die pas reageren bij een ziekmelding zijn te laat. Ontdek hoe OpenUp onderwijsteams ondersteunt bij preventie en vroege signalering.
Wat kunnen scholen doen om leraren te behouden?
Het behouden van leraren draait niet om het salaris. Het begint met het verminderen van werkdruk, het serieus nemen van mentale belasting en het tijdig aangaan van het gesprek.
Psycholoog Britt Slief van OpenUp: “Door op tijd te praten, voorkom je dat de spanning zich vastzet.”
Vroegsignalering hoeft niet ingewikkeld te zijn. Een kort maandelijks gesprek van tien minuten waarin je vraagt hoe het echt gaat, is genoeg om problemen op te vangen voordat ze escaleren.
Dit zijn de belangrijkste stappen die een school kan zetten:
1) Plan vaste welzijnsgesprekken
Wacht niet tot het functioneringsgesprek, maar maak dit een vast onderdeel. Korte check-ins zorgen ervoor dat mentale belasting bespreekbaar blijft en verzuim kan worden voorkomen.
2) Schrap overbodige administratie
Elk uur minder administratie betekent een uur extra voor de klas of voor herstel. Gebruik het werkverdelingsplan om de taken eerlijk te verdelen.
3) Zet PDI-uren in voor mentale gezondheid
Sinds de CAO PO 2024-2025 krijgt elke medewerker 123 uur per jaar voor professionalisering en duurzame inzetbaarheid. Besteed die aan coaching, workshops of stresspreventie. Lees meer in onze gids over duurzame inzetbaarheid in het onderwijs.
4) Begeleid startende leraren intensief in de eerste vijf jaar
Ongeveer 9% van de starters in het primair onderwijs vertrekt binnen het eerste jaar. Met een mentor, regelmatige coaching en minder werkdruk in deze periode verklein je die kans.
5) Bied laagdrempelige mentale ondersteuning
Preventieve coaching zonder wachttijd helpt beter dan wachten tot iemand langdurig uitvalt. Als iemand snel kan praten, verloopt het herstel ook sneller. Via OpenUp krijgen leraren directe en onbeperkte toegang tot een psycholoog, zonder wachtlijst of doorverwijzing.
6) Maak stress bespreekbaar
Bespreek mentale belasting standaard in het teamoverleg. Scholen waar stress bespreekbaar is, hebben minder langdurig verzuim door burn-out.
Hoe OpenUp onderwijsorganisaties helpt leraren te behouden
Meer dan 100 onderwijsorganisaties werken met OpenUp. Organisaties zoals DKP Onderwijsgroep, Curio en Landstede kozen bewust voor directe en onbeperkte toegang tot psychologen voor hun teams.
Leraren plannen zelf een gesprek met een psycholoog, ook ’s avonds en in het weekend. Zonder wachtlijst, zonder doorverwijzing, zonder limiet op het aantal sessies. HR krijgt via een anoniem dashboard inzicht in trends en kan op tijd actie ondernemen.
OpenUp is binnen dagen operationeel. Een eigen implementatieconsultant begeleidt de uitrol en blijft betrokken om activatie hoog te houden.
Het resultaat: 20% actief gebruik in het eerste jaar. 84% van de gebruikers voelt zich beter voorbereid op toekomstige uitdagingen. 82% herstelt sneller van persoonlijke tegenslagen (Impact Report, n=871).”
Geef je team directe toegang tot een psycholoog
Veelgestelde vragen over het lerarentekort
Wat doet de overheid aan het lerarentekort?
De Rijksoverheid pakt het lerarentekort op drie manieren aan: meer instroom, beter behoud en regionale samenwerking. Zij-instromers kunnen versneld in twee jaar een lesbevoegdheid halen. Scholen in de grote steden ontvangen een arbeidsmarkttoelage om vacatures aantrekkelijker te maken. Daarnaast stimuleert de overheid samenwerking in onderwijsregio’s, waar scholen, gemeenten en lerarenopleidingen samen werven en opleiden.
Wat verandert er in 2025 en 2026?
In 2025 zijn de tekorten lager dan het jaar ervoor. In het primair onderwijs daalde het tekort van 8,1% naar 6,3%; in het voortgezet onderwijs van 5,1% naar 3,5%. Die daling is deels tijdelijk. Scholen namen met geld van het Nationaal Programma Onderwijs extra personeel aan. Dat geld is nu op. Vanaf 2028 nemen de tekorten weer toe. De overheid stimuleert regionale samenwerking tussen scholen, gemeenten en lerarenopleidingen om personeel te werven en te behouden.
Wat is het lerarentekort in het voortgezet onderwijs?
Het tekort in het voortgezet onderwijs is 3,5% van de banen, wat neerkomt op 2.220 fte. Twee derde van dit tekort is niet direct zichtbaar, omdat scholen het oplossen met onbevoegde docenten, extra uren of het laten vervallen van lessen. De grootste tekorten zijn bij wiskunde, natuurkunde, scheikunde en informatica. Elk jaar vertrekt 8,1% van de leraren uit het voortgezet onderwijs.Britt Slief, psycholoog bij OpenUp: “Mensen merken het pas op als de klachten zich hebben opgestapeld.”
